กฤษณา  สุดทะสาร
       ชาเป็นเครื่องดื่มที่เก่าแก่ของโลกแพร่หลายมานานกว่า 2,000 ปี โดยชาวจีนเป็นชาติแรกที่รู้จักดื่มชา และมีการนำไปใช้ประโยชน์ทางเภสัชกรรม
ตั้งแต่ศตวรรษที่ 4 (ศุภนารถ, 2538) การเรียกชื่อชาจะเรียกตามกรรมวิธีในการแปรรูป เช่น ชาเขียว ชาดำ ชาอู่หลง ชาเมี่ยง ฯลฯ
       ชาเขียวเป็นชาที่ไม่ได้ผ่านขั้นตอนการหมัก สีค่อนข้างเขียวและมีสีเหลืองเล็กน้อย ทำโดยเลือกใบอ่อน ผึ่งไว้ให้แห้ง 2-3 ชั่วโมง แล้วคั่วใน
กระทะใบใหญ่ ใช้ไฟอ่อน คั่วกลับไปกลับมาจนใบชาแห้ง หรือจะใช้เตาอบก็ได้ (ปรัชนันท์, 2546)  ชาดำ คือ ชาที่ผ่านการหมักอย่างสมบูรณ์
ขั้นตอนการทำเหมือนชาเขียว แต่จะได้ชาที่มีสีและรสเข้ม คนไทยเรียกว่า ชาฝรั่ง ชาวตะวันตกเรียกว่า Black tea (Koa, 2546) ต่อมามีการนำพืชชนิดอื่น
เช่น ใบหม่อน ใบเตย ว่านหางจระเข้ ดอกคำฝอย มาทำเป็นเครื่องดื่มเช่นเดียวกับใบชา จึงใช้คำว่า “ชา” นำหน้าชื่อพืชนั้น ๆ อาทิเช่น ชาใบหม่อน ชาใบเตย
ชาดอกคำฝอย เป็นต้น จัดเป็นชาสมุนไพร
       สำหรับข้าวและธัญพืชก็มีการนำมาทำชาและจัดเป็นชาสมุนไพรเช่นกัน ได้แก่ ชาเขียวจากต้นอ่อนข้าวหอม,ชาเขียวจากต้นอ่อนข้าวสาลี,
ชาเขียวจากใบอ่อนข้าวบาร์เลย์ และชาข้าวบาร์เลย์สำหรับเด็กจากเกาหลี เนื่องจากในใบข้าวและธัญพืชเหล่านี้ต่างก็มีวิตามินต่างๆ และมีสารที่เป็นประโยชน์
ต่อร่างกายหลายชนิด รายละเอียดดังนี้

ชาเขียวจากต้นอ่อนข้าวหอม

      ทำได้โดยตัดใบจากต้นอ่อนข้าวหอมพันธุ์ขาวดอกมะลิ 105, ปทุมธานี 1 และสกลนคร อายุ 14-21 วัน นำมาล้างทำความสะอาด ผึ่งลมให้แห้ง
นำมาหั่นตามขวางขนาดยาว 1-2 เซนติเมตร แล้วเอาไปคั่วในกระทะด้วยไฟอ่อนๆ หรืออบที่อุณหภูมิ 80 องศาเซลเซียส
จนกระทั่งใบข้าวแห้งและมีน้ำหนักคงที่ ก็จะได้ชาเขียวจากใบต้นอ่อนข้าวหอม น้ำชาเขียวจากต้นอ่อนข้าวหอมไม่มีรสฝาดเหมือนชาจีน
แต่จะมีกลิ่นหอมอ่อนๆ ของข้าวหอม สำหรับปริมาณวิตามินและสารอาหารที่เป็นประโยชน์ต่อร่างกาย พบว่า ในชาเขียวจากต้นอ่อนข้าวหอมมีวิตามินซี
4.42-6.60 มิลลิกรัม/100 กรัม วิตามินอี 4.18-5.34 มิลลิกรัม/100 กรัม คลอโรฟิลล์ 7.68-8.69 มิลลิกรัม/100 กรัม และเบต้ากลูแคน 4.01-4.16 มิลลิกรัม/100 กรัม
(กฤษณา และคณะ, 2551) ซึ่งวิตามินซีมีคุณสมบัติช่วยสร้างภูมิต้านทานแก่ร่างกาย ช่วยเสริมสร้างผิวหนัง ฟัน และหลอดเลือด วิตามินเอ
ที่จำเป็นต่อการเจริญและพัฒนาของเซลล์ประสาท ป้องกันการแตกสลายของเยื่อหุ้มเซลล์ ทั้งวิตามินซีและอียังเป็นสารต้านอนุมูลอิสระ (antioxidants)
ซึ่งช่วยลดและป้องกันการเกิดมะเร็งอีกด้วย  คลอโรฟิลล์ มีคุณสมบัติช่วยปลดปล่อยธาตุที่มีประโยชน์ต่อขบวนการเมตาบอลิซึมในร่างกาย
ช่วยกระตุ้นการเจริญและซ่อมแซมเนื้อเยื่อ และช่วยสร้างเม็ดเลือดแดง ส่วนเบต้ากลูแคนมีคุณสมบัติช่วยลดโคเลสเตอรอล ช่วยปรับระดับน้ำตาลในเลือด
และลดความดันโลหิต
ต้นอ่อนข้าวอายุ 14 วัน ใบข้าวที่ตัดเป็นชิ้นเล็กๆ คั่วในกระทะด้วยไฟอ่อนๆ ใบชาเขียวจากต้นอ่อนข้าวหอม น้ำชาจากต้นอ่อนข้าวหอม

ชาเขียวจากต้นอ่อนข้าวสาลี

         ข้าวสาลีนอกจากจะแปรรูปเป็นแป้งข้าวสาลีและผลิตภัณฑ์ต่างๆ เช่น เส้นบะหมี่ ขนม และเบเกอรี่ แล้ว  ดร.ปัทมา ศิริธัญญา และคณะ จากมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลล้านนา จ.ลำปาง ได้พัฒนาผลิตภัณฑ์ชาจากต้นอ่อนของข้าวสาลี ซึ่งมีโปรวิตามินเอ วิตามินบีรวม วิตามินซี อี และ เค เป็นจำนวนมาก            มีคุณสมบัติช่วยรักษาโรคภูมิแพ้และเป็นสารต้านอนุมูลอิสระ นอกจากนี้พบว่าน้ำต้นข้าวสาลีมีโปรตีนอยู่ร้อยละ 25 ซึ่งสูงมากเมื่อเทียบกับเนื้อปลา
ไข่ นม หรือถั่วต่าง ๆ
  

ขั้นตอนการผลิตชาจากข้าวสาลี

1. เพาะต้นกล้าข้าวสาลีและตัดเมื่ออายุ 10-12 วัน (แตกใบอ่อนประมาณ 4 ใบ เป็นช่วงอายุที่มีอาหารสะสมมาก) โดยตัดให้เหนือข้อลำต้น
ใบข้าวสาลีที่ตัดมาแล้วต้องทำให้เสร็จวันต่อวัน เพื่อให้คงคุณค่าสารอาหาร  
2.  เลือกใบที่ปราศจากโรค/แมลง ล้างด้วยน้ำสะอาด พักให้สะเด็ดน้ำ
3.  หั่นใบให้มีขนาดความยาวประมาณ 1-2 เซนติเมตร ผึ่งซับน้ำบนผ้าขาวบาง 
4. นำใบที่หั่นมาคั่วในกระทะด้วยมือโดยใช้ไฟอ่อนๆ ตรวจความร้อนโดยใช้มือสัมผัสกระทะหากสามารถสัมผัสได้ถือว่าให้ความร้อนพอดี เมื่อคั่วจนแห้งแล้ว
พักให้เย็น 
5. บรรจุชาในภาชนะทึบแสง เพื่อป้องกันไม่ให้สูญเสียคุณค่าสารอาหาร และไม่ให้เปลี่ยนเป็นสีเหลือง  (http://guru.sanook.com/pedia/pedia_layout.)


ชาเขียวจากใบอ่อนข้าวบาร์เลย์

         ทำได้โดยใช้ใบอ่อนของต้นข้าวบาร์เลย์อายุ 15 วัน มาหั่นตามขวางขนาดยาว 1-2 เซนติเมตร และเอาไปคั่วในกระทะด้วยไฟอ่อนๆ จนแห้ง ก็จะได้ชาเขียวซึ่ง
มีคุณสมบัติ กลิ่น และรสชาติคล้ายคลึงกับชาเขียวของญี่ปุ่น  มีการวิจัยและพบว่า ในใบข้าวบาร์เลย์มีสารเบต้ากลูแคนซึ่งมีคุณสมบัติ ช่วยลดโคเลสเตอรอล
ในร่างกายลดความดันโลหิต และมีสารต้านอนุมูลอิสระ(Antioxidants) หลายชนิด (ตัวเล็ก,2545)

ชาข้าวบาร์เลย์สำหรับเด็กจากเกาหลี

         ชาข้าวบาร์เลย์สำหรับเด็กจากเกาหลีเป็นการนำเอายอดอ่อนและเมล็ดของข้าวบาร์เลย
มาสกัดและอบแห้งในรูปแบบของชา โดยบรรจุไว้ในห่อ ไม่มีส่วนผสมใด ๆ นอกจากยอดอ่อน
ของข้าวบาร์เลย์แท้ 100%
          แต่เหตุผลที่เรียกว่า “ชา” เพราะชาวเกาหลีนิยมนำพืชผักสมุนไพรมาแปรรูป
เพื่อให้ได้รับวิตามินจากการรับประทานสูงสุด โดยอบแห้งและบรรจุห่อในรูปแบบของ "ชา"
เพื่อให้ง่ายต่อการชงดื่ม  ดังนั้น ที่ประเทศเกาหลีใต้จึงมีชาสมุนไพรหลากหลายชนิด
ไม่ว่าจะเป็น ชาแอปเปิ้ล ชาลูกพีช ชาข้าวโพด ชาจัสมิน ชาโสม ชาข้าวบาร์เลย์ ฯลฯ
         


ข้าวบาร์เลย์

เมล็ดข้าวบาร์เลย์อบแห้ง

ชาข้าวบาร์เลย์เด็กแบบห่อเล็ก

ชาข้าวบาร์เลย์เด็กห่อเล็ก
(ด้านหลัง)
     


     
ชาข้าวบาร์เลย์เด็กกล่องใหญ ซองด้านใน      

         ชาวเกาหลี นิยมนำน้ำชาข้าวบาร์เลย์มาให้เด็กดื่ม เนื่องจากเป็นยอดอ่อนของข้าวบาร์เลย์ จึงไม่มีส่วนผสมของคาเฟอิน ไม่ทำให้ท้องผูก นอกจากนี้ในชาข้าวบาร์เลย์ยังประกอบไปด้วยวิตามินบี 6 และ บี 12 ซึ่งช่วยสร้างภูมิต้านทานให้ร่างกาย ชาข้าวบาร์เลย์ไม่มีรส แต่จะมีกลิ่นหอมอ่อนๆ ของข้าวบาร์เลย์ ทำให้เด็กๆ ดื่มได้งาย เด็กจะชอบ ในเด็กรายที่ดื่มน้ำหรือนมน้อยหรือรับประทานอาหารยาก เมื่อดื่มชาข้าวบาร์เลย์ก็จะช่วยให้ดื่มนมและรับประทานอาหารได้มากขึ้น เนื่องจากข้าวบาร์เลย์มีส่วนช่วยในเรื่องระบบการย่อยอาหารของร่างกายให้ทำงานได้ดีขึ้น เด็กจะรู้สึกหิวเร็ว รวมทั้งกลิ่นที่หอมอ่อนๆของของชาข้าวบาร์เลย์จะช่วยกระตุ้นให้เด็กดื่มนมได้มากขึ้น
          ชาข้าวบาร์เลย์สำหรับเด็กของเกาหลีจะบรรจุในซองเยื่อกระดาษขนาดน้ำหนัก 8 กรัม แล้วจึงบรรจุห่อทั้งขนาดเล็กภายในมี 15 ซอง และแบบกล่อง
ภายในมี 30 ซอง ในประเทศญี่ปุ่นก็มีการผลิตน้ำชาข้าวบาร์เลย์สำหรับเด็กเช่นกันโดยบริษัทพีเจนท์ แต่ทำแบบสำเร็จรูปพร้อมดื่มบรรจุในขวดหรือกล่อง
(http://www.pantown.com/board.php?id=17380&area=3&name=board1&topic=1&action=view)

ชาข้าวบาร์เลย์เด็กสำเร็จรูป
บรรจุขวด

ชาข้าวบาร์เลย์เด็กสำเร็จรูป
บรรจุกล่อง
 

บรรณานุกรม

กฤษณา สุดทะสาร  สุภาณี จงดี และรานี เคนเหลื่อม. 2551. การวิจัยและพัฒนาผลิตภัณฑ์ชาเขียวจากต้น
      อ่อนข้าวหอม. ใน เอกสารการประชุมวิชาการข้าวและธัญพืชเมืองหนาว ประจำปี 2551 เล่มที่ 2/2 วันที่ 
      8-10 เมษายน 2551 ณ โรงแรมชลจันทร์พัทยารีสอร์ท จังหวัดชลบุรี. หน้า 398-406

ปรัชนันท์. 2546. รินใจใส่ชา คู่มือคนรักชา. อีกหนึ่งสำนักพิมพ์. กรุงเทพฯ. 144 หน้า.

ตัวเล็ก(นามปากกา). 2545. วิทยาการก้าวหน้า : ชาเขียวข้าวบาร์เลย์. ว.แม่บ้าน. 26(392) : 130-131.

ศุภนารถ  เกตุเจริญ. 2538. ชา. กองเกษตรสัมพันธ์ กรมส่งเสริมการเกษตร. โรงพิมพ์ชุมนุมสหกรณ์
     การเกษตรแห่ง  ประเทศไทย จำกัด. กรุงเทพฯ. 65 หน้า.

Koa Joseph S.P. 2546. ชา…เลือกชาดื่ม ซื้อชาเป็น. The Knowledge Center. เชียงใหม่. 152 หน้า.

http://guru.sanook.com/pedia/pedia_layout. วันที่สืบค้น : 15 พฤษภาคม 2551

http://www.pantown.com/board.php?id=17380&area=3&name=board1&topic=1&action=view 
     วันที่สืบค้น : 15 พฤษภาคม 2551